Κρίση στη Μεσόγειο: Η αλιεία μικρής κλίμακας πρέπει να αποτελέσει μέρος της λύσης.

Medmare

Crisis in the Mediterranean: Small Scale Fisheries

must be included as part of the solution.

 

Brussels, 20 april 2016

By Brian O’Riordan, Deputy Director

Αλιείς της Ευρώπης με χαμηλό αντίκτυπο (LIFE)

 

"Ο ασθενής μας είναι άρρωστος, αλλά εξακολουθεί να αναπνέει. Η διάγνωση είναι σοβαρή, αλλά υπάρχει ακόμα ελπίδα.." Από την εναρκτήρια ομιλία του Επιτρόπου Vella στην Κατάνια 9 Φεβρουαρίου 2016, σεμινάριο υψηλού επιπέδου για την κατάσταση των αποθεμάτων στη Μεσόγειο και την προσέγγιση της ΚΑλΠ.

"Απαιτείται συντονισμένη προσπάθεια για να διασφαλιστεί ότι οι βέλτιστες πρακτικές θα γίνουν συνήθεις πρακτικές στην αλιεία μικρής κλίμακας" - συμπέρασμα της περιφερειακής διάσκεψης της GFCM για την αλιεία μικρής κλίμακας.

—————————————–

Οι αλιείς της Ευρώπης με χαμηλό αντίκτυπο (LIFE) υποστηρίζουν ότι για να ανακάμψει η αλιεία της Μεσογείου από την τρέχουσα κρίση της, η αλιεία μικρής κλίμακας πρέπει να συμπεριληφθεί ως κεντρικό μέρος της θεραπείας.

Οποιαδήποτε λύση για την κρίση στη Μεσόγειο πρέπει να στηριχθεί στην αλιεία μικρής κλίμακας, καθώς ο τομέας αυτός αποτελεί την κοινωνική και οικονομική ραχοκοκαλιά των αλιευτικών κοινοτήτων.

Το εποπτεία της ισπανικής κυβέρνησης να συμπεριλάβουν εκπροσώπους του τομέα της μικρής κλίμακας στις πρόσφατες διαβουλεύσεις τους με τον τομέα της αλιείας, τους περιβαλλοντολόγους, τους επιστήμονες και τις περιφερειακές αρχές πρέπει να διορθωθούν. Συνεδριάζοντας στη Μαδρίτη στις 7 Απριλίου για να παρουσιάσει τις λεπτομέρειες του σχεδίου της για την ανάκαμψη της μεσογειακής αλιείας, η Γραμματεία Αλιείας του Υπουργείου Γεωργίας, Τροφίμων και Περιβάλλοντος απέτυχε να αναγνωρίσει τη στρατηγική σημασία της αλιείας μικρής κλίμακας για την επιτυχία ενός τέτοιου σχεδίου, αλλά και να παρέλειψε να καλέσει εκπροσώπους του τομέα.

Το ισπανικό σχέδιο προετοιμάζεται για μια υπουργική διάσκεψη στις Βρυξέλλες, που θα φιλοξενηθεί από τη ΓΔ Mare, στις 27 Απριλίου, η οποία θα συμπέσει με την Ευρωπαϊκή Έκθεση Θαλασσινών (που τώρα ονομάζεται Παγκόσμια έκθεση θαλασσινών). Η συνάντηση πραγματοποιείται με αφορμή την αλιευτική κρίση στη Μεσόγειο και αποτελεί το επόμενο βήμα μετά το διήμερο "σεμινάριο υψηλού επιπέδου" για την κατάσταση των αποθεμάτων στη Μεσόγειο που πραγματοποιήθηκε στις Κατάνια, Σικελία νωρίτερα φέτος. Σε αυτήν θα συμμετάσχουν οι υπουργοί Αλιείας όλων των χωρών που βρέχονται από τη Μεσόγειο, με στόχο να συμφωνηθούν οι απαραίτητες ενέργειες για την αντιμετώπιση της κρίσης στη Μεσόγειο. Οι προτάσεις αυτής της διάσκεψης θα είναι πήγε στο 40th Σύνοδος της Γενικής Επιτροπής Αλιείας για τη Μεσόγειο (ΓΕΑΜ), της Περιφερειακής Οργάνωσης Διαχείρισης της Αλιείας (ΠΟΔΑ) για τη Μεσόγειο και τη Μαύρη Θάλασσα, στις 30 Μαΐου.

Η σημασία της παράκτιας αλιείας μικρής κλίμακας στη Μεσόγειο υπογραμμίζεται από την Ετήσια Οικονομική Έκθεση της Επιστημονικής και Τεχνικής Επιτροπής Αλιείας (STEFC) για τον αλιευτικό στόλο της ΕΕ για το 2014. Σε αυτήν διαπιστώνεται ότι, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, για τον στόλο της Μεσογείου και της Μαύρης Θάλασσας, ο στόλος μικρής κλίμακας (SSF) κατείχε 69% του στόλου σε αριθμό και αντιπροσώπευε 67% της προσπάθειας, αλλά παρείχε θέσεις εργασίας μόνο για 51% του συνόλου των απασχολουμένων. Όσον αφορά την παραγωγή, οι SSF εκφόρτωσαν μόνο 13% σε βάρος αλλά 23% σε αξία- συνολικά απέφεραν 27% των εσόδων.

Ενώ υπογραμμίζουν τη σημαντική κοινωνική και οικονομική βαρύτητα του τομέα, τα στοιχεία αυτά αναδεικνύουν επίσης το τεράστιο κενό στα διαθέσιμα στοιχεία για τις εκφορτώσεις. Κάθε επισκέπτης σε ένα μεσογειακό αλιευτικό λιμάνι θα εντυπωσιαστεί από την ποσότητα των μικρών σκαφών, τις ποσότητες ψαριών που εκφορτώνουν συλλογικά και τη διαθεσιμότητα φρέσκων ψαριών που αλιεύονται τοπικά στα κοντινά εστιατόρια και καταστήματα λιανικής πώλησης. Είναι σαφές ότι η συμβολή τους στις εκφορτώσεις είναι μεγαλύτερη από ό,τι δείχνουν τα διαθέσιμα στοιχεία.

Μεσογειακός, σύμφωνα με το Γενική Επιτροπή για την Αλιεία στη Μεσόγειο - ΓΕΑΜ - SSCF "αποτελούν πάνω από το 80% του αλιευτικού στόλου, απασχολούν τουλάχιστον το 60% του συνολικού εργατικού δυναμικού επί του σκάφους και αντιπροσωπεύουν περίπου το 25% της συνολικής αξίας εκφόρτωσης από την αλιεία σύλληψης στην περιοχή. Στην καλύτερη περίπτωση, η αλιεία μικρής κλίμακας αποτελεί παράδειγμα βιώσιμης χρήσης των πόρων: εκμετάλλευση των έμβιων θαλάσσιων πόρων με τρόπο που ελαχιστοποιεί την περιβαλλοντική υποβάθμιση και μεγιστοποιεί τα οικονομικά και κοινωνικά οφέλη. Χρειάζεται συντονισμένη προσπάθεια για να διασφαλιστεί ότι οι βέλτιστες πρακτικές θα γίνουν συνήθης πρακτική".

Οι μικρής κλίμακας δραστηριότητες χαμηλού αντίκτυπου με τη χρήση παθητικών εργαλείων που εφαρμόζονται με μη εντατικό και εποχικά πολυδύναμο τρόπο παρέχουν επίσης μια έτοιμη λύση στα προβλήματα της υπεραλίευσης και της περιβαλλοντικής υποβάθμισης που προκαλούν οι εντατικές, βιομηχανικές αλιευτικές δραστηριότητες μεγαλύτερης κλίμακας. Βεβαίως, σημαντικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις προκαλούνται επίσης από την απεριόριστη χρήση μονοκόμματων διχτυών με μικρά μάτια και τις συναφείς επιπτώσεις της αλιείας-φάντασμα. Αυτές οι ανεύθυνες πρακτικές πρέπει να σταματήσουν, με τον ίδιο τρόπο που πρέπει να σταματήσουν οι ανεύθυνες βιομηχανικές πρακτικές.

LIFE υποστηρίζει επίσης ότι Άρθρο 17 της ΚΑλΠ ("βασικός κανονισμός" (ΕΕ) αριθ. 1380/2013) έχει σημαντικό ρόλο να διαδραματίσει στην προώθηση πιο βιώσιμων τρόπων αλιείας, που βασίζονται σε μικρότερης κλίμακας μεθόδους αλιείας με χαμηλό αντίκτυπο. Το άρθρο 17, που αποσκοπεί στην προώθηση της υπεύθυνης και κοινωνικά επωφελούς αλιείας, υποχρεώνει τα κράτη να χρησιμοποιούν διαφανή και αντικειμενικά κριτήρια, συμπεριλαμβανομένων εκείνων περιβαλλοντικής, κοινωνικής και οικονομικής φύσης, κατά την κατανομή των διαθέσιμων αλιευτικών δυνατοτήτων. Ενθαρρύνει επίσης τα κράτη να παρέχουν κίνητρα στα αλιευτικά σκάφη που χρησιμοποιούν επιλεκτικά αλιευτικά εργαλεία ή χρησιμοποιούν αλιευτικές τεχνικές με μειωμένες περιβαλλοντικές επιπτώσεις, όπως μειωμένη κατανάλωση ενέργειας ή βλάβη των οικοτόπων.

Σε συνάντηση που διοργάνωσε η LIFE στην Αθήνα, στις 28 Νοεμβρίου 2015, οι αλιείς μικρότερης κλίμακας και οι αντιπροσωπευτικές οργανώσεις τους από την Ελλάδα, την Κροατία, την Ιταλία, την Κύπρο, τη Γαλλία και την Ισπανία ζήτησαν να αποκτήσουν μεγαλύτερη φωνή στη διαμόρφωση της αλιευτικής πολιτικής σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Η συνάντηση υπογράμμισε την ανάγκη για τη δημιουργία μακροπρόθεσμων σχεδίων ως αναπόσπαστο στοιχείο της πιο δυναμικής και αποτελεσματικής διαχείρισης της μεσογειακής αλιείας. Οι αλιείς επίσης επισημαίνεται την ανάγκη να μειωθούν και τελικά να εξαλειφθούν ρύπανση στη Μεσόγειο λόγω των πολύ σημαντικών αρνητικών επιπτώσεών της στην παράκτια αλιεία και στο ευρύτερο θαλάσσιο περιβάλλον

Ωστόσο, αν και οι αλιευτικές δραστηριότητες έχουν αναμφίβολα σημαντικές επιπτώσεις στα ιχθυαποθέματα και στους θαλάσσιους οικοτόπους που είναι απαραίτητοι για την αλιευτική παραγωγή, θα ήταν εσφαλμένο να θεωρηθεί ότι η όλη την ευθύνη για την αλιευτική κρίση στη Μεσόγειο μόνο στην αλιεία. Η Μεσόγειος είναι μια ημίκλειστη θάλασσα και ιδιαίτερα ευάλωτη στις επιπτώσεις των ανθρώπινων δραστηριοτήτων. Συμπεριλαμβανομένων του Γιβραλτάρ και του Μονακό, 23 χώρες συνορεύουν με τη Μεσόγειο και οι επιπτώσεις των οι βιομηχανικές και οικιακές πηγές ρύπανσης είναι σημαντικές, όπως και οι επιπτώσεις των λιμένων, της ναυτιλίας και της υπεράκτιας εξερεύνησης και εξόρυξης πετρελαίου και φυσικού αερίου, καθώς και οι πραγματικές και δυνητικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής (συμπεριλαμβανομένης της οξίνισης, της αύξησης των ακραίων καιρικών φαινομένων, της ανόδου της στάθμης της θάλασσας, της αύξησης της θερμοκρασίας της θάλασσας κ.λπ.)

Η Μεσόγειος έχει επίσης μια διαβόητη φήμη για παράνομη (IUU) αλιεία. Μερικές φορές αυτό γίνεται με το πρόσχημα της "αθλητικής αλιείας", οι επιπτώσεις της οποίας είναι σημαντικές. Επιπλέον, λόγω της πολύπλοκης φύσης των εθνικών θαλάσσιων συνόρων και της ανεπαρκούς παρακολούθησης, ελέγχου και επιβολής, μεγάλο μέρος της παράνομης, ανεξέλεγκτης και αδήλωτης αλιευτικής δραστηριότητας λαμβάνει χώρα πέραν των εθνικών συνόρων. Σε πολλές περιπτώσεις αυτά εκτείνονται σε απόσταση μόλις 12 μιλίων. Υπάρχει επίσης έλλειψη εναρμονισμένων πολιτικών μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ και άλλων μεσογειακών χωρών, εξ ου και η ανάγκη ανάληψης δράσης σε επίπεδο ΠΟΔΑ, στο πλαίσιο της ΓΕΑΜ.

Τίθεται επίσης το ερώτημα σε ποιο βαθμό μπορούν να χρησιμοποιηθούν ειδικά αλιευτικά μέτρα για την αποκατάσταση των ιχθυαποθεμάτων και του θαλάσσιου περιβάλλοντος και σε ποιο βαθμό απαιτείται μια σειρά από πολύ ευρύτερα μέτρα. Παραδείγματος χάριν, Η ΜΒΑ είναι απίθανο να επιτευχθεί μόνο με την εφαρμογή ειδικών μέτρων για την αλιεία, όπως οι κλειστές περίοδοι, η μείωση της χωρητικότητας του στόλου, τα τεχνικά μέτρα για τη μείωση των επιπτώσεων των αλιευτικών εργαλείων κ.λπ. Εάν δεν αντιμετωπιστεί η περιβαλλοντική υποβάθμιση που προκαλείται από ρύπους, θαλάσσια απορρίμματα (συμπεριλαμβανομένων των πλαστικών), από την οξίνιση λόγω της αύξησης των επιπέδων CO2 κ.λπ., τα ιχθυαποθέματα δεν θα μπορέσουν να ανασυγκροτηθούν στα προ της κρίσης επίπεδα.

Εκτός από την επαγγελματική αλιεία, όλοι οι παραδοσιακοί τομείς της μεσογειακής θαλάσσιας οικονομίας, όπως ο τουρισμός, η ναυτιλία, η υδατοκαλλιέργεια και το υπεράκτιο πετρέλαιο και φυσικό αέριο, αναμένεται να συνεχίσουν να αναπτύσσονται τα επόμενα 15 χρόνια. Συγκριτικά νέοι ή αναδυόμενοι τομείς όπως οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η εξόρυξη του βυθού και η βιοτεχνολογία αναμένεται να αναπτυχθούν ακόμη ταχύτερα, αν και υπάρχει μεγαλύτερη αβεβαιότητα όσον αφορά τις εξελίξεις αυτές και τις αναμενόμενες επιπτώσεις τους στο θαλάσσιο οικοσύστημα.

Σίγουρα, ο δρόμος προς την ανάκαμψη θα είναι στρωμένος με μια πολύπλοκη σειρά δυσκολιών. Ωστόσο, αν οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής δεν συμπεριλάβουν την αλιεία μικρής κλίμακας και τους ενδιαφερόμενους φορείς του τομέα στα σχέδια και τις διαβουλεύσεις τους, ο δρόμος θα είναι πέτρινος και δεν θα οδηγεί πουθενά.